Mentale gezondheid

Wat is mentale gezondheid?

“Mentale gezondheid” betekent hetzelfde als “psychische gezondheid” en “geestelijke gezondheid”. Naast  dat er verschillende termen zijn is er ook niet één definitie van mentale gezondheid. Mentale gezondheid is niet slechts de afwezigheid van psychische problemen of stoornissen. Het Nationaal Kompas geeft de volgende omschrijving: bij een optimale psychische gezondheid is er sprake van succesvol functioneren, wat resulteert in productieve activiteiten, bevredigende relaties met anderen en de mogelijkheid tot aanpassen en omgaan met tegenslagen. In gewone mensentaal zeggen we vaak ‘lekker in je vel zitten’. Een verminderde mentale gezondheid kan bijvoorbeeld bestaan uit (symptomen van) een depressie, ongelukkigheid en angst.

De mentale gezondheid bestaat uit drie onderdelen:

  • Emotioneel welzijn (tevredenheid, blijdschap, vrolijkheid)
  • Psychologisch welzijn  (zelfacceptatie, optimisme, spiritualiteit)
  • Sociaal welzijn (sociale acceptatie,  eigenwaarde, aansluiting in de gemeenschap)

Mentale gezondheid van mensen met hiv

Een verminderde mentale gezondheid kan iedereen overkomen. Één op de vier mensen ervaart op een punt in hun leven mentale gezondheidsklachten, ongeacht of ze hiv hebben. Mensen met hiv zijn extra kwetsbaar; ongeveer één op de drie mensen met hiv vertoont symptomen van een depressie. Dit betekent niet dat ze depressief zijn, maar wel dat de mentale gezondheid verminderd is. Dit kan komen door de effecten van het virus, als bijwerking van hiv-remmers, de moeilijkheden die het leven met een ernstige, chronische ziekte met zich meebrengt (stigma en vooroordelen rond hiv) en de angst voor overdracht van hiv aan anderen. In het buitenland komt het voor dat mensen met hiv vaker zelfmoord plegen dan anderen. In Nederland is dit echt niet het geval.

Invloed van stigma op de mentale gezondheid

Het (zelf)stigma rondom hiv kan impact hebben op je mentale gezondheid. Het stigma kan leiden tot een lagere zelfwaardering, meer psychische problemen, ontevredenheid en een verminderde motivatie om gezond te blijven. Het stigma kan een reden  zijn dat mensen hun hiv-status niet aan vrienden, familie of kennissen willen vertellen, terwijl leven met een geheim belastend kan zijn voor de mentale gezondheid. De Hiv Vereniging werkt hard aan de bestrijding van het stigma en normalisering van hiv. Praktische tips om met het stigma om te gaan lees je hier.

Invloed van de fysieke gezondheid op de mentale gezondheid

Bewegen en je fysiek fit voelen verbetert de mentale gezondheid. Dit is echter niet altijd zomaar te bereiken. Veel mensen met een chronische aandoening (zoals hiv) hebben een verminderde mentale gezondheid. Een hiv-infectie verloopt niet bij iedereen op dezelfde manier, sommige mensen hebben fysiek veel last van de infectie of bijwerkingen van de medicatie. Fysiek minder kunnen kan ervoor zorgen dat iemand mentaal tegen zijn of haar grenzen aanloopt. 

Een vergevorderde hiv-infectie kan een lichamelijk effect hebben op je zenuw- en hersencellen, omdat het virus in staat is om de hersenen en het zenuwstelsel binnen te dringen. Na verloop van tijd kan dit leiden tot een hiv-geassocieerde neurocognitieve stoornis (HAND), met een breed scala aan symptomen zoals een korte aandachtsspanne, geheugenverlies, hoofdpijn, stemmingswisselingen, slecht beoordelingsvermogen, verwarring en zelfs zwakke ledematen. Een vergevorderde hiv-infectie komt tegenwoordig echter veel minder vaak voor dan vroeger, omdat hiv nu goed behandeld kan worden.

Invloed van medicatie op de mentale gezondheid

Er zijn een paar hiv-remmers waarbij een verminderde mentale gezondheid een bijwerking kan zijn. De non-nucleoside reverse transcriptase inhibitor (NNRTI) efavirenz (Sustiva, zit ook in Atripla) wordt gelinkt aan het vertonen van symptomen van een depressie. Ook andere hiv-remmers kunnen een verminderde mentale gezondheid als bijwerking hebben. Hiernaast kan de slapenloosheid die veroorzaakt wordt door medicatie van invloed zijn op de mentale gezondheid. Kaart het altijd aan bij je hiv-behandelaar of –consulent als je last hebt van sombere gedachten of slapeloosheid, want soms kan een overstap van medicatie de mentale gezondheid verbeteren.

Invloed van de mentale gezondheid op de fysieke gezondheid

De mentale gezondheid heeft ook invloed op de fysieke gezondheid. Door een verminderde mentale gezondheid kan therapietrouw in het geding komen. Therapietrouw zorg meestal voor een onmeetbare viral load, dit bevordert de fysieke gezondheid. Ook komt het voor dat mensen door mentale problemen minder goed voor zichzelf zorgen, ongezond eten of niet genoeg bewegen. Hierdoor kan de fysieke gezondheid achteruit gaan.

Hoe kan ik zorgen voor mijn mentale gezondheid?

Als je leeft met hiv, is het normaal dat je je soms emotioneel, bezorgd, angstig of depressief voelt, vooral als je pas net de diagnose hebt gekregen. Ontspannen, gezond eten en bewegen kunnen de klachten verlichten. Ook heeft een sociaal netwerk een positieve invloed op de mentale gezondheid.

Maar als deze klachten niet weggaan moet je zeker met je hiv-behandelaar of -consulent bespreken hoe je daarbij kan worden ondersteund. Soms kan een overstap van medicatie helpen. Ook kan de behandelaar of consulent je doorverwijzen naar een (eventueel in hiv-gespecialiseerde) psycholoog of psychiater. Je kan ook bij de huisarts aangeven dat je niet lekker in je vel zit, hij of zij kan je doorverwijzen naar een praktijkondersteuner, psycholoog of psychiater. Als je last hebt van gedachten over zelfmoord hebt: 113 bellen of met 113 chatten. Hier vind je contactgegevens van 113.

De Hiv Vereniging biedt geen formele zorg aan, zoals gesprekken met psychologen of psychiaters. We hebben wel een ruim aanbod aan informele zorg. Deze informele zorg bestaat voornamelijk uit gesprekken met andere mensen met hiv. Dit is een aanvulling op de formele zorg. Er zijn verschillende manieren om in contact te komen met ander mensen met hiv:

  • De Hiv Vereniging organiseert met enige regelmaat op meerdere plekken in het land (steden met een hiv-behandelcentrum) een workshopreeks van zes bijeenkomsten voor mensen met hiv. Deelname is gratis! Hier leer je over leven met hiv en ontmoet je andere mensen met hiv.
  • Een face-to-face-gesprek aanvragen met iemand met hiv, of het Servicepunt bellen. Zo kun je laagdrempelig praten over leven met hiv. Het gesprek is niet bedoeld voor mensen die nog enorm worstelen met hun hiv-status. Dan is peer-counseling misschien een betere optie.
  • Peer-counseling aanvragen via de Hiv Vereniging. Er wordt dan een getrainde peer gezocht die bij je past, hier kun je gesprekken mee voeren over onderwerpen die voor jou belangrijk zijn. Je kan echt doorpraten met iemand die al langer leeft met hiv en die luistert vanuit ervaringsdeskundigheid en empathie.
  • Ook kun je je aansluiten bij een groep of regio van de Hiv Vereniging. Er zijn groepen voor families, jongeren, adolescenten, homomannen, vrouwen, mensen met een migratie-achtergrond, long term survivors en heteromannen. Bekijk hier het overzicht van de groepen en wat ze te bieden hebben. De volgende regio’s zijn actief: Groningen/Friesland/Drenthe, Oost-Nederland, Utrecht/Midden-Nederland, Amsterdam, Den Haag/Leiden, Rotterdam, Brabant, en Limburg. Meer informatie over de regio’s vind je hier.

Deze informatie is nuttig

Lees ook

Sport en bewegen

Lees meer >

Seksuele problemen

Lees meer >