Het belang van taal

Het belang van taal: hoe woorden bijdragen aan stigma rondom hiv.
Taal is een machtig instrument dat altijd invloed heeft gehad en zal hebben op de maatschappij en de politiek. Wie denkt dat woorden maar woorden zijn, vergeet de politieke en emotionele lading die woorden kunnen hebben.

Vooral bij minderheidsgroepen wordt taal gebruikt als instrument om te onderdrukken en te veroordelen. Maar denk ook aan de kracht van de geuzentermen waarmee de minderheid juist zelf die woorden claimt en een andere lading geeft (zoals flikker of queer in de homoscene). Maar hoe zit het met de ‘hiv-taal’?

In een artikel uit pdf Hivnieuws in 2006 (3.84 MB) schrijft Kees Rümke over de geheimtaal waar zowel mensen met hiv als professionals uit de hiv-zorg mee te maken krijgen. In het artikel ontleedt hij verschillende woorden zoals ‘hiv-remmers’, ‘ondetecteerbaar’ en ‘viral load’. Als een soort taalfilosoof beschrijft hij het ontstaan van de verschillende termen en de eventuele stigmatiserende lading ervan. Nu, zo’n twaalf jaar later, is taal in het leven met hiv nog steeds een belangrijke factor en blijft de boodschap van Rümke actueel.

Stigma doorbreken

Als we het stigma rondom hiv willen verminderen, dan moeten we ook kijken naar de taal, omdat taal en stigma met elkaar verbonden zijn. Taal is onderdeel van de maatschappij en daarmee ook onderdeel van discriminatie en uitsluiting. Hoe er over een groep wordt gesproken heeft invloed op het beeld dat wordt gecreëerd over de groep. Als er bijvoorbeeld in je omgeving stigmatiserende termen worden gebruikt voor een minderheidsgroep, heeft dit effect op het beeld dat jij vormt van deze groep.

We willen praten over mensen en niet over diagnoses. En we willen praten zonder waardeoordelen, omdat die kunnen leiden tot stigma en discriminatie. De Hiv Vereniging heeft daarom pdf een taalwijzer (312 KB) opgesteld waarin verschillende stigmatiserende en discriminerende termen worden besproken; tevens geeft de taalwijzer een alternatief dat beter past. We willen hiermee mensen actief laten nadenken over de taal die ze gebruiken en welke invloed die heeft (of kan hebben) op mensen met hiv.

Zonder waardeoordeel

Als vereniging voor en door mensen met hiv vinden we het belangrijk dat gesproken wordt over mensen en niet over diagnoses. Iemand mag niet gereduceerd worden tot een hiv-infectie. Een persoon met hiv is namelijk veel meer dan dat. Dit taalgebruik heet ‘People First Language’; de persoon wordt voor de diagnose gesteld. Voorbeelden hiervan zijn: ‘persoon met hiv’ en ‘mensen met hiv’ in plaats van ‘hiv-persoon’ en ‘hiv-patiënt’. Door gebruik te maken van ‘People First Language’ vermijden we dehumanisering en spreken we zonder waardeoordeel.

Besmetten, infecteren of overdragen? Taal heeft invloed op iemands beeldvorming, en taal is niet neutraal. Bijvoorbeeld het woord ‘besmetten’. Deze term heeft een vervelende nasmaak en geeft veel mensen met hiv het gevoel dat ze vies zijn. Daarnaast impliceert het woord ‘besmetten’ dat het virus makkelijk kan worden overgedragen via lichamelijk contact, delen van bestek, etc. Bij hiv is dit niet het geval en daarom spreken we van een infectieziekte. Daarom vinden wij als Hiv Vereniging de term infecteren beter passen in medische context. Gezien deze term soms te wetenschappelijk klinkt, gebruiken wij de term ‘overdragen’ waar mogelijk. De term ‘overdragen’ past beter in de dagelijkse omgang en is minder beladen. Zo klinkt ‘ik ben bang iemand te infecteren’ veel zwaarder dan ‘ik ben bang het aan iemand over te dragen’.

Wanneer hiv, en wanneer aids?

Ook worden de termen hiv en aids vaak door elkaar gehaald of samen verkeerd gebruikt. De meeste mensen die hiv hebben in Nederland, krijgen geen aids. Daarom kun je beter niet spreken van hiv/aids als combinatie. Een aidstest bestaat niet, een hiv-test wel. De term ‘aids-virus’ is niet correct. Aids is geen virus, maar het gevolg van een onbehandelde hiv-infectie die het afweersysteem aantast. Hiv-preventie (condoomgebruik, PrEP, schone naalden etc.) is anders dan aidspreventie (medicatiegebruik, therapietrouw, gezond leven etc.).

Patiënt

Een veel gehoord commentaar van mensen met hiv is dat ze worden omschreven als patiënten of ‘hiv-patiënten’. Het woord patiënt impliceert dat een persoon afhankelijk is van hulp en dus niet zelfredzaam is; deze term is dus stigmatiserend. Veel mensen met hiv voelen zich geen patiënten, want ze leven gezond, zijn niet ziek en worden net zo oud als ieder ander. Natuurlijk kan in medisch-klinische context gesproken worden over patiënten met hiv, maar daarbuiten werkt het woord stigmatiserend.

Het zal altijd onze taak blijven om mensen erop te wijzen welke taal we de voorkeur geven. Daarom hebben we een taalwijzer opgesteld over ‘hiv-taal’, die pdf hier (312 KB) te vinden is. Deze taalwijzer sturen we mee met media-aanvragen, met persberichten en andere publieke uitingen. Het is belangrijk dat we ook taal gebruiken als middel om stigma te doorbreken en de denkbeelden over hiv te veranderen.

Deze informatie is nuttig