Het risico op hiv en soa’s

Als je seks hebt met iemand, is er altijd een kans dat je hiv of een andere soa overdraagt of oploopt. Afhankelijk van de omstandigheden en van wat jij en je partner(s) doen, is er sprake van een groter of kleiner risico.

Risico op:

hiv

Veel mensen met hiv vinden het belangrijk om het virus niet over te dragen. Daar zijn inmiddels veel verschillende strategieën voor. Daarover lees je verderop in dit artikel. Denk daarbij aan: n=n; veiliger vrijen; monogamie; serosorteren; negotiated safety; PrEP en PEP.

her-infectie

In het verleden is wel gedacht mensen met hiv nóg een keer hiv konden oplopen, een zogenoemde ‘her-infectie’. Die zou extra krachtig kunnen zijn of resistent tegen bepaalde hiv-remmers. Inmiddels is gebleken dat her-infecties alleen voorkomen wanneer mensen nog geen medicijnen gebruiken, en bij hen ook vrij regelmatig, maar dat ze er in de praktijk geen last van hebben.

andere soa’s

Behalve hiv zijn er nog andere soa’s. Daartegen kun je jezelf en je partner beschermen door veiliger te vrijen, door monogamie of door negotiated safety. Tegen hepatitis A en B kun je jezelf laten vaccineren. Het is nog niet duidelijk of vaccinatie tegen hpv (het virus dat baarmoederhalskanker of anuskanker kan veroorzaken) nut heeft bij seksueel actieve volwassenen.

Groot of klein risico?

Kort gezegd:

  • Hoe meer seks je hebt, met hoe meer verschillende partners, hoe meer risico jij en je partners lopen.
  • Als je bij het neuken een condoom gebruikt en zorgt dat er geen sperma in de mond komt bij orale seks, maak je de risico’s veel kleiner.
  • Strelen, zoenen, knuffelen, masseren, masturberen, klaarkomen op de huid enzovoort zijn altijd veilig.

Hoe groot is de kans DAT een van je partners een soa heeft?

Dat hangt af van:

  • het aantal sekspartners dat je hebt.
  • het aantal sekspartners dat jouw sekspartners hebben

Als je maar één sekspartner hebt, loop je minder risico dan als je er meer hebt. Als jouw sekspartner alleen met jou vrijt, loop je minder risico dan wanneer hij of zij meer partners heeft.

Hoe groot is de kans op overdracht ALS een van de partners een soa heeft?

Soa’s die je makkelijk kunt krijgen

Soa’s zoals chlamydia, gonorroe, herpes en genitale wratten, kunnen bij de seks vrij makkelijk worden overgedragen. Het gebruik van een condoom maakt de kans op overdracht veel kleiner, maar niet nul. Niet klaarkomen in de mond maakt de kans voor de pijpende partner kleiner, maar niet nul. Bij kontlikken is er een risico op hepatitis A. Bij het likken van clitoris en vagina is de kans op overdracht van soa’s heel klein, tijdens de menstruatie iets minder klein (als je die kans wilt voorkomen, kun je een beflapje gebruiken).

Slijmvlies
Voor deze makkelijk overdraagbare soa’s kan het genoeg zijn als besmet slijmvlies van de een in contact komt met slijmvlies van de ander. De keel, de geslachtsorganen, de anus en de endeldarm zijn bedekt met slijmvliezen. De kans dat er inderdaad een infectie wordt overgedragen, hangt af van:

  • de ernst van de infectie bij de een;
  • de gaafheid van het slijmvlies bij de ander;
  • de duur en intensiteit van de wrijving;
  • de vraag of de een in de ander klaarkomt, en waarin dan precies.

Kijk voor een gedetailleerd overzicht van de kans op hiv, andere soa’s en zwangerschap bij verschillende handelingen op soaaids.nl. Daar vind je ook informatie over de behandeling. 

n=n (niet meetbaar = niet overdraagbaar)

Als je succesvol wordt behandeld met de combinatietherapie en daardoor een ondetecteerbare viral load hebt, kun je  het virus niet aan anderen overdragen. Ook niet als je seks hebt zonder condoom. Lees meer over n=n.

Onmeetbaar virus

Iemand met hiv die niet behandeld wordt, heeft duizenden tot miljoenen virusdeeltjes in iedere milliliter bloed. Door behandeling wordt de hoeveelheid hiv in het lichaam (viral load) omlaaggebracht tot het virus niet meer aan te tonen is in het bloed. Dit wordt onmeetbare of ‘ondetecteerbare’ viral load genoemd. Ondetecteerbaar betekent dat er minder dan vijftig kopieën van het virus per mm3 bloed zijn. Het is nu aangetoond dat deze paar virusdeeltjes geen nieuwe hiv-infectie kunnen veroorzaken.

onderzoek

In 2016 zijn de resultaten bekend geworden van een grootschalig internationaal onderzoek onder hetero- en homostellen (de PARTNER-studie). Deze studie vond in 14 Europese landen plaats tussen 2010 en 2014. In totaal deden er 1166 stellen aan mee; van 888 stellen (548 hetero en 340 homo) zijn de gegevens in de eindanalyse meegenomen. Onder meer ging het om patiënten van het AMC en het OLVG. In 2017 is dit nogmaals bevestigd in de Opposites Attract.

Veiliger vrijen

Als je seks hebt, kun je maatregelen nemen om te voorkomen dat er sperma, vaginaal vocht of bloed van de een in het lichaam van de ander komt; dat noemen we ‘veiliger vrijen’.
 
Doorgaans spreken we in het Nederlands over ‘veilig vrijen’, maar in het Engels wordt meestal ‘safer sex’ gezegd. Die term is feitelijk beter, omdat het risico bij veiliger vrijen wel veel kleiner is, maar nooit helemaal nul. Een condoom kan bijvoorbeeld scheuren of afglijden.
Hoe kun je veiliger vrijen?

twee manieren

Er zijn twee manieren om te voorkomen dat er sperma, vaginaal vocht of bloed van de een in het lichaam van de ander komt:

  • Condooms die goed worden gebruikt, bieden een zeer effectieve bescherming tegen de overdracht van hiv en andere soa en ook tegen zwangerschap.
  • Terugtrekken voor het klaarkomen (‘voor het zingen de kerk uit’) is veel minder effectief.

Wat zijn overwegingen om veiliger te vrijen?  Iedereen maakt daarin zijn of haar eigen keuzes. Wat kunnen die overwegingen zijn?

eigen gezondheid

Ik wil zo min mogelijk risico lopen op soa’s, zoals hepatitis C, syfilis of chlamydia.

Wat zijn overwegingen om onbeschermd te vrijen?

  • De risico’s zijn klein.
  • Ik neem de risico’s voor life.
  • Ik ervaar meer intimiteit bij onbeschermde seks.
  • Ik ervaar meer genot bij onbeschermde seks.
  • Ik heb een erectieprobleem als ik een condoom gebruik.
  • We willen graag zwanger worden.

Als je keuzes maakt die het risico op soa’s met zich meebrengen, doe dan elk halfjaar een soa-check. Soms kan dat in je hiv-behandelcentrum. Daarmee bewijs je jezelf én je toekomstige sekspartners een grote dienst.

Monogamie

Dit is een strategie om hiv en soa’s te voorkomen die bij sommigen veruit favoriet is en voor anderen juist totaal ondenkbaar.

Een monogamie van 100% is de veiligste strategie die er bestaat. Maar monogamie levenslang volhouden is erg moeilijk, dat maakt deze strategie kwetsbaar. En als jij en je partner deze strategie kiezen maar het niet levenslang 100% volhouden, dan is dat vaak niet zo makkelijk om te bespreken.

Feitelijk leggen partners met deze strategie hun eigen veiligheid volledig in elkaars handen. Dat maakt het tegelijkertijd tot een romantisch ideaal én tot een riskante onderneming. Veel mensen die 100% monogaam waren, hebben hiv en/of een andere soa opgelopen doordat hun partner het niet was.

Serosorteren 

Dit is een strategie waarbij je kiest voor een of meer partners die ook hiv hebben, zodat niemand bang hoeft te zijn voor hiv-overdracht.

Dat kan in een partnerrelatie (waarbij naast de kans op hiv-overdracht soms ook het gevoel gelijkwaardig te zijn een rol kan spelen). Maar het kan ook in een promiscue setting, bijvoorbeeld bij een POZ-party, waar mensen onbeschermde groepsseks kunnen hebben omdat alle aanwezigen hiv-positief zijn.

Negotiated safety

Deze strategie is een mix van serosorteren of PrEP enerzijds en monogamie anderzijds. Het is een optie als jij en je vaste (seks)partner allebei hiv hebben of PrEP toepassen, en niet alleen met elkaar maar ook met anderen seks willen hebben, terwijl jullie niet de ene soa na de andere willen oplopen.

In dat geval kunnen jullie afspreken dat jullie met anderen veiliger vrijen. En dat jullie het tegen elkaar zeggen als je buiten de deur toch risico hebt gelopen, zodat jullie bijvoorbeeld een soa-check kunnen doen. Dan is het vervolgens een kwestie van vertrouwen: houden jullie je aan de afspraken?

PrEP

PrEP staat voor Pre-Exposure Prophylaxis. Dat betekent: preventieve behandeling vóór blootstelling, en dat houdt letterlijk in dat iemand hiv-medicijnen gaat gebruiken vóór er sprake is van een hiv-infectie, en wel om te voorkomen dat hij of zij hiv krijgt.

De gedachte achter deze strategie is dat het hiv-virus, wanneer het iemands lichaam binnendringt, vanaf dag 1 door het medicijn wordt belemmerd in zijn vermenigvuldiging, zodat het zich überhaupt niet in zijn nieuwe gastheer kan nestelen. Daarvoor is noodzakelijk dat het middel op dat moment al in het bloed aanwezig is, dus het moet tijdig worden ingenomen. Er zijn twee manieren om PrEP te gebruiken: gebruikers kunnen het middel elke dag innemen, zodat ze op elk moment beschermd zijn, óf ze kunnen het middel alleen innemen rondom het moment dat ze verwachten risico op hiv te lopen; in dat laatste geval moeten er vier tabletten volgens een schema worden ingenomen.

effectiviteit

In wereldwijde trials zien we dat het middel een zeer effectieve bescherming biedt aan mensen die het correct innemen. Bij een analyse van het totaal van alle deelnemers komt de effectiviteit op 92 tot 98% (ter vergelijking: condooms zitten al decennia rond de 70%).

De Hiv Vereniging is een groot voorstander van het toepassen van PrEP, met name onder homomannen, omdat:

  • PrEP bewezen effectief is bij het voorkomen van nieuwe hiv-infecties;
  • PrEP mensen in staat stelt voor hun eigen bescherming te zorgen, onafhankelijk van de wensen van hun sekspartner(s);
  • PrEP de angst die veel mensen nog altijd voelen voor hiv, kan verminderen; dat kan helpen om het stigma te verminderen waarmee mensen met hiv nog vaak worden geconfronteerd.

PEP

PEP staat voor Post-Exposure Prophylaxis. Het betekent: preventieve behandeling ná blootstelling, en dat houdt in dat iemand die mogelijk het hiv-virus in zijn of haar lichaam heeft gekregen, medicijnen gebruikt om een chronische hiv-infectie te voorkomen. De waarschijnlijkheid dat de therapie werkt, is heel groot.

Doordat we nu weten dat mensen met een ondetecteerbare viral load het virus niet meer kunnen overdragen, en omdat in Nederland verreweg de meeste mensen die weten dat ze hiv hebben, succesvol behandeld worden, speelt PEP maar meer een kleine rol van betekenis.

Nieuwe infecties worden met name overgedragen door mensen die zelf niet weten dat ze hiv hebben, en in die gevallen is PEP helaas geen optie.

hoe werkt het

Eerste wordt gekeken of er daadwerkelijk risico op hiv is. Zo ja, dan moet binnen 2 - 72 uur na het risicomoment gestart wordt met de behandeling wil deze succesvol kunnen zijn. Vervolgens slik je een maand lang hiv-medicatie om een infectie te voorkomen.

 

Deze informatie is nuttig

Lees ook

Seksuele problemen

Lees meer >

Seks, drugs en alcohol

Lees meer >

Welke soa’s zijn er?

Lees meer >